ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ: ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ଏବଂ ରାଜ୍ୟର ଶିଳ୍ପ ନେତାମାନେ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ 'ଓଡ଼ିଶା ଫୁଡ୍ ପ୍ରୋ 2026' ରୋଡ୍‌ଶୋ'ର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇଛନ୍ତି, ଯାହା ରାଜ୍ୟର ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ବିସ୍ତାର କରିବା ପାଇଁ 43,000 କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଟଙ୍କାର ବଡ଼ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ପ୍ରସ୍ତାବ ହାସଲ କରିଛି।

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ 'ଓଡ଼ିଶା ଫୁଡ୍ ପ୍ରୋ ୨୦୨୬' (Odisha Food Pro 2026) ରୋଡ୍‌ଶୋ' କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମଟି ଓଡ଼ିଶାର ଶିଳ୍ପ, କୃଷି ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ବିକାଶ ଇତିହାସରେ ଏକ ନୂତନ ଅଧ୍ୟାୟ ଯୋଡ଼ିଛି। ପୂର୍ବ ଭାରତର ଅର୍ଥନୈତିକ ପରିଦୃଶ୍ୟକୁ ଏକ ନୂତନ ଦିଗଦର୍ଶନ ଦେବା ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ଦେଶର ରାଜଧାନୀ ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଏହି ଉଚ୍ଚ-ସ୍ତରୀୟ ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହୋଇଥିଲା। ଓଡ଼ିଶାର ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କ ସିଧାସଳଖ ନେତୃତ୍ୱ ଏବଂ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ସମ୍ପନ୍ନ ଚିନ୍ତାଧାରା ଯୋଗୁଁ ଏହି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସଫଳ ହୋଇପାରିଛି। ରାଜ୍ୟର ଶିଳ୍ପନେତା, ନୀତି ନିର୍ଦ୍ଧାରକ ଏବଂ ବରିଷ୍ଠ ପ୍ରଶାସନିକ ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ ନେଇ ଗଠିତ ଏକ ଉଚ୍ଚ-ସ୍ତରୀୟ ପ୍ରତିନିଧି ଦଳ ଏହି ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେଇଥିଲେ। ଏହି ରିପୋର୍ଟରେ ଆମେ ଏହି ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀର ବିଭିନ୍ନ ଦିଗ, ଆବଣ୍ଟିତ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ଏବଂ ଓଡ଼ିଶାର ଭବିଷ୍ୟତ ଉପରେ ଏହାର ଗଭୀର ପ୍ରଭାବ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ବିସ୍ତୃତ ଭାବରେ ଆଲୋଚନା କରିବା।

୧. ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଦୂରଦୃଷ୍ଟି ଏବଂ ନେତୃତ୍ୱ

'ଓଡ଼ିଶା ଫୁଡ୍ ପ୍ରୋ ୨୦୨୬' ରୋଡ୍‌ଶୋ'ର ମୂଳ ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ଓଡ଼ିଶାକୁ କେବଳ କୃଷିଜାତ ଓ ସମୁଦ୍ରକୂଳିଆ ଦ୍ରବ୍ୟର ଏକ ପ୍ରାଥମିକ ଉତ୍ପାଦକ ଭାବରେ ସୀମିତ ନ ରଖି, ଏହାକୁ ଦେଶର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ (Food Processing), ପ୍ୟାକେଜିଂ ଏବଂ ରପ୍ତାନି କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ପରିଣତ କରିବା। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀ ଜାତୀୟ ତଥା ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟସ୍ତରର ବିଭିନ୍ନ ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀର ମୁଖ୍ୟ, ଶିଳ୍ପପତି ଏବଂ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶକମାନଙ୍କୁ ସାକ୍ଷାତ କରି ଓଡ଼ିଶାରେ ଥିବା ଅଫୁରନ୍ତ ସମ୍ଭାବନା ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ କରାଇଥିଲେ।

ଚାଷୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉତ୍ପାଦିତ ହେଉଥିବା ଫସଲ ଏବଂ ମତ୍ସ୍ୟଜୀବୀମାନଙ୍କ ସାମଗ୍ରୀକୁ ଠିକ୍ ସମୟରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କରାଯାଇପାରିଲେ ଫସଲ ନଷ୍ଟ ହେବାର ସମ୍ଭାବନା କମିଯିବ ଏବଂ ଏହା ଦ୍ୱାରା ଚାଷୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପାଦର ପ୍ରକୃତ ମୂଲ୍ୟ ପାଇପାରିବେ। ଏହି ସମ୍ମିଳନୀ ଜରିଆରେ ସରକାର ସ୍ପଷ୍ଟ କରିଛନ୍ତି ଯେ ଓଡ଼ିଶା ବର୍ତ୍ତମାନ ବ୍ୟବସାୟ କରିବା ପାଇଁ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଅନୁକୂଳ ଏବଂ ସୁରକ୍ଷିତ ରାଜ୍ୟ ପାଲଟିଛି।

୨. ୪୩,୦୦୦ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଟଙ୍କାର ବୃହତ୍ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ପ୍ରସ୍ତାବ

ଦେଶବିଦେଶର କର୍ପୋରେଟ୍ ଜଗତରୁ ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ସାହଜନକ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ମିଳିଛି। ରାଜ୍ୟର ଶିଳ୍ପ ନୀତି ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ସ୍ୱଚ୍ଛ କାର୍ଯ୍ୟଶୈଳୀରେ ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ କମ୍ପାନୀ ଓଡ଼ିଶାରେ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ କରିବାକୁ ଆଗଭର ହୋଇଛନ୍ତି।

• ବିସ୍ତୃତ କ୍ଷେତ୍ର: ଏହି ୪୩,୦୦୦ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଟଙ୍କାର ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ପ୍ରସ୍ତାବ ମଧ୍ୟରେ ସମୁଦ୍ର ଜଳଜୀବ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ (Seafood Processing), ଶୀତଳ ଭଣ୍ଡାର (Cold Chain Logistics), ଖାଦ୍ୟ ତେଲ ଉତ୍ପାଦନ, ଡେୟାରୀ ଫାର୍ମିଂ, ବଗିଚା କୃଷି ଏବଂ ରେଡ୍-ଟୁ-ଇଟ୍ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଭଳି ବିଭିନ୍ନ କ୍ଷେତ୍ର ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ରହିଛି।

• ବଡ଼ ବଡ଼ କମ୍ପାନୀଙ୍କ ଅଂଶଗ୍ରହଣ: ଭାରତୀୟ ଏଫ୍.ଏମ୍.ସି.ଜି. (FMCG) କ୍ଷେତ୍ରର ଦିଗ୍ଗଜ ଏବଂ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ବ୍ରାଣ୍ଡଗୁଡ଼ିକ ରାଜ୍ୟ ସରକାରଙ୍କ ସହିତ ବୁଝାମଣା ପତ୍ର (MoUs) ଏବଂ ଆଗ୍ରହ ପତ୍ର (EoIs) ସ୍ୱାକ୍ଷର କରିଛନ୍ତି।

• ଭୌଗଳିକ ବିସ୍ତାର: କେବଳ ରାଜଧାନୀ ଅଞ୍ଚଳ କିମ୍ବା ବଡ଼ ସହରରେ ନୁହେଁ, ବରଂ ରାଜ୍ୟର ବିଭିନ୍ନ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧ-ସହରାଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କାର୍ଖାନାଗୁଡ଼ିକ ସ୍ଥାପନ କରାଯିବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ଅର୍ଥନୀତି ସୁଦୃଢ଼ ହୋଇପାରିବ।

୩. ଓଡ଼ିଶାରେ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଥିବା ପ୍ରମୁଖ ସୁବିଧା

ଶିଖର ସମ୍ମିଳନୀରେ ଯୋଗଦେଇଥିବା ବିଦେଶୀ ଏବଂ ଦେଶୀୟ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶକମାନଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାରେ ଉପଲବ୍ଧ ଅନନ୍ୟ ସୁବିଧାଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପର୍କରେ ଅବଗତ କରାଯାଇଥିଲା:

• ବିବିଧ କୃଷି-ଜଳବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳ: ଓଡ଼ିଶାରେ ଦଶ ପ୍ରକାରର ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଜଳବାୟୁ ଅଞ୍ଚଳ ରହିଛି, ଯାହା ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଫସଲ, ଫଳ (ଯେପରିକି ଆମ୍ବ, ଅମୃତଭଣ୍ଡା, କଦଳୀ), ପନିପରିବା ଏବଂ ମସଲା ଚାଷ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉପଯୁକ୍ତ। ଏହାଛଡ଼ା ୪୮୦ କୋଟିରୁ ଅଧିକ କିଲୋମିଟର ଦୀର୍ଘ ସମୁଦ୍ରକୂଳ ମାଛ ଏବଂ ଜଳଜୀବ ଚାଷ ପାଇଁ ରାଜ୍ୟକୁ ଏକ ଅନନ୍ୟ ପରିଚୟ ଦେଇଛି।

• ଏକକ ଝରକା ବ୍ୟବସ୍ଥା (Single Window System): 'ଗୋ-ସ୍ୱିଫ୍ଟ' (GO-SWIFT) ପୋର୍ଟାଲ ଜରିଆରେ ଶିଳ୍ପ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ଆବଶ୍ୟକ ସମସ୍ତ ଅନୁମତି ଏବଂ ଜମି ଆବଣ୍ଟନ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଏବଂ ଦ୍ରୁତ କରାଯାଇଛି, ଯାହାଫଳରେ ନିବେଶକମାନଙ୍କୁ ଅନାବଶ୍ୟକ ବିଳମ୍ବର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେବାକୁ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

• ଉନ୍ନତ ଲଜିଷ୍ଟିକ୍ସ ଓ ବନ୍ଦର ସୁବିଧା: ପାରାଦୀପ, ଧାମରା ଏବଂ ଗୋପାଳପୁର ଭଳି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବନ୍ଦରଗୁଡ଼ିକ ମାଧ୍ୟମରେ ପ୍ରକ୍ରିୟାକୃତ ଖାଦ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀକୁ ବିଶ୍ୱର ବିଭିନ୍ନ ବଜାରକୁ ସହଜରେ ରପ୍ତାନି କରାଯାଇପାରିବ।

୪. ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଏବଂ ନୀତିଗତ ସହାୟତା

ଓଡ଼ିଶାକୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣର ଗାଡ଼ (Hub) ଭାବରେ ଗଢ଼ିତୋଳିବା ପାଇଁ ରାଜ୍ୟ ସରକାର ଅନେକ ଆକର୍ଷକ ସବ୍‌ସିଡ୍ ଏବଂ ରିହାତି ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି:

• କାର୍ଖାନା ପ୍ରତିଷ୍ଠା ପାଇଁ ପୁଞ୍ଜି ନିବେଶ ଉପରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଆର୍ଥିକ ଅନୁଦାନ (Capital Subsidy)।

• ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ଶିଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ପାଇଁ ରିହାତି ଦରରେ ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଏବଂ ଜଳ ଯୋଗାଣ।

• ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦଗୁଡ଼ିକୁ ବିଦେଶକୁ ରପ୍ତାନି କରିବା ସମୟରେ ପରିବହନ ଖର୍ଚ୍ଚରେ ସହାୟତା।

• ରାଜ୍ୟର ଯୁବବର୍ଗଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରଯୁକ୍ତିବିଦ୍ୟା (Food Technology), ଗୁଣାତ୍ମକ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଏବଂ ପ୍ଲାଣ୍ଟ ପରିଚାଳନାରେ ଦକ୍ଷ କରିବା ପାଇଁ ବୈଷୟିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠାନଗୁଡ଼ିକ ସହିତ ମିଳିତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ।

୫. ସାମାଜିକ-ଅର୍ଥନୈତିକ ପ୍ରଭାବ ଏବଂ ଭବିଷ୍ୟତର ରୂପରେଖ

ଏହି ୪୩,୦୦୦ କୋଟିରୁ ଅଧିକ ଟଙ୍କାର ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ଓଡ଼ିଶାର ସାମାଜିକ ଏବଂ ଅର୍ଥନୈତିକ ଅବସ୍ଥାରେ ଏକ ବଡ଼ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିବ:

• ବ୍ୟାପକ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ: ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ କ୍ଷେତ୍ରଟି ଅଧିକ ଶ୍ରମ-ପ୍ରଧାନ ହୋଇଥିବାରୁ, ଏହା ଦ୍ୱାରା ରାଜ୍ୟର ହଜାର ହଜାର ଯୁବକଯୁବତୀ ଏବଂ ମହିଳାଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ ନିଯୁକ୍ତି ସୁଯୋଗ ସୃଷ୍ଟି ହେବ।

• ଚାଷୀଙ୍କ ଆୟ ବୃଦ୍ଧି: ରାଜ୍ୟରେ ଶିଳ୍ପ ଏବଂ ବଜାର ସୃଷ୍ଟି ହେବା ଦ୍ୱାରା ଚାଷୀମାନେ ସେମାନଙ୍କ ଉତ୍ପାଦର ଉଚିତ୍ ମୂଲ୍ୟ ପାଇବେ ଏବଂ ବମ୍ପର ଫସଲ ଅମଳ ସମୟରେ ହେଉଥିବା କ୍ଷତିରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବେ।

• ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳର ବିକାଶ: ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳ ଏବଂ ଅର୍ଦ୍ଧ-ସହରାଞ୍ଚଳରେ କାର୍ଯ୍ୟକାରୀ ହେବା ଦ୍ୱାରା ସେହି ଅଞ୍ଚଳର ମୌଳିକ ଭିତ୍ତିଭୂମିରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାପକ ଉନ୍ନତି ପରିଲକ୍ଷିତ ହେବ।

ଉପସଂହାର

ନୂଆଦିଲ୍ଲୀରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ 'ଓଡ଼ିଶା ଫୁଡ୍ ପ୍ରୋ ୨୦୨୬' ରୋଡ୍‌ଶୋ' ଓଡ଼ିଶାର ଶିଳ୍ପ ବିକାଶ ଧାରାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ମାଇଲଖୁଣ୍ଟ। ମୁଖ୍ୟମନ୍ତ୍ରୀ ମୋହନ ଚରଣ ମାଝୀଙ୍କ ଦୃଢ଼ ଇଚ୍ଛାଶକ୍ତି ଏବଂ ସରକାରଙ୍କ ପ୍ରଗତିଶୀଳ ନୀତି ଯୋଗୁଁ ଓଡ଼ିଶା ଆଜି ଦେଶର ଜଣେ ଆକର୍ଷକ ପୁଞ୍ଜିନିବେଶ ଗନ୍ତବ୍ୟସ୍ଥଳ ଭାବରେ ପରିଗଣିତ ହେଉଛି। ଆଗାମୀ ଦିନରେ ଏହି ପ୍ରକଳ୍ପଗୁଡ଼ିକ ବାସ୍ତବ ରୂପ ନେଲେ ଓଡ଼ିଶା କେବଳ ପୂର୍ବ ଭାରତର ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ଦେଶର ଏକ ପ୍ରମୁଖ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରକ୍ରିୟାକରଣ ତଥା ରପ୍ତାନି କେନ୍ଦ୍ର ଭାବରେ ବିଶ୍ୱ ଦରବାରରେ ନିଜର ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ