ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସ ୨୦୨୬: ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ‘ଭୋକାଲ୍ ଫର୍ ଲୋକାଲ୍’ ଆହ୍ୱାନ – ଭାରତୀୟ ବୁଣାକାରଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତୁ

ପ୍ରସ୍ତାବନା

ଭାରତ ତାହାର ସମୃଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତି, ପ୍ରାଚୀନ ପରମ୍ପରା ଏବଂ ହସ୍ତଶିଳ୍ପ ପାଇଁ ବିଶ୍ୱରେ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ପରିଚୟ ସୃଷ୍ଟି କରିଛି। ଏହି ପରମ୍ପରାର ଏକ ଅମୂଲ୍ୟ ଅଂଶ ହେଉଛି ହସ୍ତତନ୍ତ ଶିଳ୍ପ (Handloom Industry)। ଏହା କେବଳ ବସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପାଦନର ଏକ ପାରମ୍ପରିକ ପ୍ରଣାଳୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ପରିଚୟ, ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତି ଏବଂ ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ବୁଣାକାର ପରିବାରର ଜୀବିକାର ଆଧାର।

ପ୍ରତିବର୍ଷ ୭ ଅଗଷ୍ଟ ତାରିଖରେ ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସ ପାଳନ କରାଯାଏ। ଏହି ଦିବସର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ହେଉଛି ଭାରତର ହସ୍ତତନ୍ତ ବୁଣାକାର, କାରିଗର ଏବଂ ବସ୍ତ୍ର ଶିଳ୍ପ ସହ ଜଡ଼ିତ ଲକ୍ଷାଧିକ ଲୋକଙ୍କ ଅବଦାନକୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇବା।

୨୦୨୬ ମସିହାରେ ମଧ୍ୟ ସମଗ୍ର ଦେଶରେ ଏହି ଦିବସ ଉତ୍ସାହର ସହ ପାଳିତ ହୋଇଛି। ଏହି ଅବସରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଜଣାଇ ଭାରତୀୟ ବୁଣାକାରଙ୍କ ପରିଶ୍ରମ, ସୃଜନଶୀଳତା ଏବଂ କଳାକୌଶଳର ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ। ସେ ନାଗରିକମାନଙ୍କୁ ‘ଭୋକାଲ୍ ଫର୍ ଲୋକାଲ୍’ ଅଭିଯାନକୁ ଆହୁରି ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ଭାରତରେ ନିର୍ମିତ ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଉତ୍ପାଦ କିଣିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ।

ସେ କହିଥିଲେ ଯେ, “ପ୍ରତ୍ୟେକ ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର କେବଳ ଏକ ପୋଷାକ ନୁହେଁ, ଏହା ଭାରତର ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଏବଂ ବୁଣାକାରଙ୍କ ଜୀବନ ସଂଘର୍ଷର ଏକ ଜୀବନ୍ତ କାହାଣୀ।”

ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସର ଇତିହାସ

ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସର ଇତିହାସ ଭାରତର ସ୍ୱାଧୀନତା ଆନ୍ଦୋଳନ ସହ ଜଡ଼ିତ। ୭ ଅଗଷ୍ଟ ୧୯୦୫ ରେ କୋଲକାତାରେ ସ୍ୱଦେଶୀ ଆନ୍ଦୋଳନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା। ଏହି ଆନ୍ଦୋଳନର ଲକ୍ଷ୍ୟ ଥିଲା ବିଦେଶୀ ବସ୍ତୁର ବହିଷ୍କାର ଏବଂ ଦେଶୀ ଉତ୍ପାଦକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା।

ସେହି ସମୟରେ ଭାରତୀୟ ବୁଣାକାରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସ୍ତୁତ ବସ୍ତ୍ରକୁ ଗୁରୁତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା। ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଭାରତରେ ତିଆରି କପଡ଼ା ପିନ୍ଧିବା ଏବଂ ବିଦେଶୀ କପଡ଼ା ବ୍ୟବହାର ନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଯାଇଥିଲା।

ଏହି ଐତିହାସିକ ଘଟଣାକୁ ସ୍ମରଣ କରି ଭାରତ ସରକାର ୨୦୧୫ ମସିହାରୁ ପ୍ରତିବର୍ଷ ୭ ଅଗଷ୍ଟକୁ ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସ ଭାବେ ପାଳନ କରୁଛନ୍ତି।

ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀଙ୍କ ବାର୍ତ୍ତା

ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଦିବସ ଅବସରରେ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ନରେନ୍ଦ୍ର ମୋଦୀ କହିଥିଲେ ଯେ ଭାରତର ପ୍ରତ୍ୟେକ ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର ଦେଶର ସଂସ୍କୃତି, ପରମ୍ପରା ଓ କଳାର ଜୀବନ୍ତ ପ୍ରତୀକ।

ସେ ଦେଶବାସୀଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରି କହିଥିଲେ—

• ଭାରତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର କ୍ରୟ କରନ୍ତୁ।

• ସ୍ଥାନୀୟ ବୁଣାକାରଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରନ୍ତୁ।

• ଦେଶୀ ଉତ୍ପାଦକୁ ପ୍ରାଥମିକତା ଦିଅନ୍ତୁ।

• ଯୁବପିଢ଼ି ଭାରତୀୟ ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିବାରେ ଆଗ୍ରହୀ ହୁଅନ୍ତୁ।

• ଭାରତର ହସ୍ତତନ୍ତ ଶିଳ୍ପକୁ ବିଶ୍ୱ ବଜାରରେ ପହଞ୍ଚାଇବାରେ ସହଯୋଗ କରନ୍ତୁ।

ସେ ବିଶେଷ ଭାବରେ ମହିଳା ବୁଣାକାର, ସ୍ୱୟଂ ସହାୟକ ଗୋଷ୍ଠୀ ଏବଂ ଗ୍ରାମୀଣ କାରିଗରମାନଙ୍କ ଅବଦାନର ପ୍ରଶଂସା କରିଥିଲେ।

ଭାରତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ଶିଳ୍ପର ଗୁରୁତ୍ୱ

ଭାରତର ହସ୍ତତନ୍ତ ଶିଳ୍ପ ବିଶ୍ୱର ସବୁଠାରୁ ପୁରାତନ ଏବଂ ବୃହତ୍ତମ ପାରମ୍ପରିକ ଶିଳ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ।

ଏହି ଶିଳ୍ପର ପ୍ରମୁଖ ଅବଦାନ—

• ଲକ୍ଷାଧିକ ଲୋକଙ୍କୁ ରୋଜଗାର।

• ଗ୍ରାମୀଣ ଅର୍ଥନୀତିକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା।

• ମହିଳାମାନଙ୍କ ଆର୍ଥିକ ସଶକ୍ତିକରଣ।

• ପାରମ୍ପରିକ କଳାର ସଂରକ୍ଷଣ।

• ରପ୍ତାନି ବୃଦ୍ଧି।

• ପରିବେଶ-ଅନୁକୂଳ ବସ୍ତ୍ର ଉତ୍ପାଦନ।

ମେସିନ୍‌ରେ ତିଆରି ବସ୍ତ୍ର ତୁଳନାରେ ହାତରେ ବୁଣାଯାଇଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର, ଦୀର୍ଘସ୍ଥାୟୀ ଏବଂ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଡିଜାଇନ୍‌ର ହୋଇଥାଏ।

ଭାରତର ସମୃଦ୍ଧ ହସ୍ତତନ୍ତ ପରମ୍ପରା

ଭାରତର ପ୍ରାୟ ପ୍ରତ୍ୟେକ ରାଜ୍ୟର ନିଜସ୍ୱ ହସ୍ତତନ୍ତ ପରମ୍ପରା ରହିଛି।

• ଓଡ଼ିଶା – ସମ୍ବଲପୁରୀ ଇକତ, ବୋମକାଇ, କୋଟପାଡ଼।

• ଉତ୍ତର ପ୍ରଦେଶ – ବନାରସୀ ସିଲ୍କ।

• ତାମିଲନାଡୁ – କାଞ୍ଚିପୁରମ ସିଲ୍କ।

• ତେଲେଙ୍ଗାନା – ପୋଚମ୍ପଲ୍ଲୀ ଇକତ।

• ଗୁଜରାଟ – ପଟୋଲା।

• ଆସାମ – ମୁଗା ସିଲ୍କ।

• ପଶ୍ଚିମବଙ୍ଗ – ଜାମଦାନୀ।

• ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ – ଚନ୍ଦେରୀ ଓ ମହେଶ୍ୱରୀ ସାଢ଼ୀ।

ଏହି ବସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ କେବଳ ପୋଷାକ ନୁହେଁ, ବରଂ ଭାରତର ସାଂସ୍କୃତିକ ଐତିହ୍ୟର ପ୍ରତୀକ।

ବୁଣାକାରଙ୍କ ସମସ୍ୟା

ଉଚ୍ଚ କଳାକୌଶଳ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଭାରତୀୟ ବୁଣାକାରମାନେ ଅନେକ ସମସ୍ୟାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହେଉଛନ୍ତି—

• ମେସିନ୍‌ରେ ତିଆରି ସସ୍ତା ବସ୍ତ୍ର ସହ ପ୍ରତିଯୋଗିତା।

• କଞ୍ଚାମାଲର ବୃଦ୍ଧି ପାଉଥିବା ଦର।

• ବଜାରକୁ ସୀମିତ ପହଞ୍ଚ।

• କମ୍ ଆୟ।

• ଆଧୁନିକ ବିପଣନ ସୁବିଧାର ଅଭାବ।

• ଯୁବପିଢ଼ିର ଏହି ବୃତ୍ତି ପ୍ରତି କମୁଥିବା ଆଗ୍ରହ।

ସରକାରୀ ଯୋଜନା ଓ ପଦକ୍ଷେପ

ହସ୍ତତନ୍ତ କ୍ଷେତ୍ରକୁ ସୁଦୃଢ଼ କରିବା ପାଇଁ ସରକାର ବିଭିନ୍ନ ଯୋଜନା ଆରମ୍ଭ କରିଛନ୍ତି—

• ଜାତୀୟ ହସ୍ତତନ୍ତ ବିକାଶ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ।

• ଇଣ୍ଡିଆ ହ୍ୟାଣ୍ଡଲୁମ୍ ବ୍ରାଣ୍ଡ।

• ୱିଭର୍ ମୁଦ୍ରା ଯୋଜନା।

• ସୂତା ଯୋଗାଣ ଯୋଜନା।

• ଇ-କମର୍ସ ମାଧ୍ୟମରେ ବିକ୍ରୟ।

• ଦକ୍ଷତା ବିକାଶ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ।

• ଜାତୀୟ ଓ ଆନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ପ୍ରଦର୍ଶନୀର ଆୟୋଜନ।

‘ଭୋକାଲ୍ ଫର୍ ଲୋକାଲ୍’ର ଗୁରୁତ୍ୱ

‘ଭୋକାଲ୍ ଫର୍ ଲୋକାଲ୍’ ଅଭିଯାନ ଦେଶୀ ଉତ୍ପାଦକୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ଦେବା ସହ ଆତ୍ମନିର୍ଭର ଭାରତ ଗଠନରେ ସହାୟକ।

ହସ୍ତତନ୍ତ ବସ୍ତ୍ର କ୍ରୟ କଲେ—

• ବୁଣାକାରଙ୍କ ଆୟ ବଢ଼େ।

• ଗ୍ରାମୀଣ ରୋଜଗାର ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

• ପାରମ୍ପରିକ କଳା ସଂରକ୍ଷିତ ରହେ।

• ପରିବେଶ-ଅନୁକୂଳ ଫ୍ୟାଶନ୍‌କୁ ପ୍ରୋତ୍ସାହନ ମିଳେ।

• ଭାରତୀୟ ଅର୍ଥନୀତି ସୁଦୃଢ଼ ହୁଏ।